Innovatief en alledaags

Overzicht sitatie bij Europa's grootste kerncentrale Zaporizhzhia

Regionale autoriteiten bevestigen vandaag dat de zes eenheden tellende centrale in het zuidoosten van Oekraïne in beslag is genomen door Russische troepen. De kerncentrale van Zaporizja is in beslag genomen door Russische strijdkrachten, nadat een brand die door nachtelijke beschietingen was aangestoken, urenlang had gebrand. De brand brak uit in een trainingsgebouw buiten het station in de vroege uren van vrijdag.

Wat is het belang van de kerncentrale van Zaporizja?

De kerncentrale van Zaporizja*, met zes reactoren die tussen 1985 en 1996 in bedrijf zijn genomen, is de grootste kerncentrale van Europa wat betreft netto capaciteit. Elk van de zes VVER-320-reactoren van Russisch ontwerp heeft een nettocapaciteit van 950 MW voor een totaal van 5.700 MW (de op één na grootste kerncentrale is Gravelines in Frankrijk met een nettocapaciteit van 5.460 MW). Energoatom, de nationale exploitant van kernenergie, zegt dat de centrale genoeg energie kan opwekken voor ongeveer vier miljoen huishoudens. In normale tijden produceert de centrale een vijfde van de Oekraïense elektriciteit en bijna de helft van de energie die door de kerncentrales van het land wordt opgewekt. De faciliteit bevindt zich in het zuidoosten van Oekraïne in Enerhodar aan de oevers van het Kakhovka-reservoir aan de rivier de Dnjepr. Het ligt ongeveer 200 km van de omstreden Donbas-regio en 550 km ten zuidoosten van de hoofdstad Kiev.

Wat is er gebeurd in Zaporizja?

Volgens de regionale autoriteiten is de kerncentrale van Zaporizja in beslag genomen door Russische militairen, nadat een nachtelijk vuur als gevolg van beschietingen enkele uren had gebrand. De Oekraïense staatsinspectie voor nucleaire regelgeving SNRIU zei in een verklaring op haar Facebook-pagina dat de fabriek was "ingenomen door de strijdkrachten van de Russische Federatie", maar voegde eraan toe dat werknemers op het terrein bleven werken. Energoatom zei om 07.33 uur plaatselijke tijd op het berichten- en chatnetwerk Telegram dat het administratieve gebouw en de controlepost in Zaporizhzhia onder Russische controle stonden. Het personeel ging door met de dagelijkse werkzaamheden om de stabiele werking van de faciliteiten te waarborgen. Volgens berichten van Energoatom vielen er onder de Oekraïense verdedigingstroepen drie doden en twee gewonden.

Oekraïne heeft de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) laten weten dat Zaporizja vannacht is beschoten. SNRIU zei dat een brand op de site geen "essentiële" apparatuur had aangetast en dat het personeel van de centrale "mitigerende maatregelen" aan het nemen was. Er zijn geen veranderingen in de stralingsniveaus van de installatie gemeld, aldus de SNRIU. De IAEA zei dat het zijn Incident and Emergency Centre (IEC) in de volledige reactiemodus had gezet vanwege de situatie. De brand brak uit in een trainingsgebouw buiten het station in de vroege uren van vrijdag, na een beschieting door Russische troepen, zeiden de Oekraïense autoriteiten. Een werknemer van Zaporizja postte op Telegram dat Russische troepen op de faciliteit hadden gevuurd en dat er "een reële dreiging van nucleair gevaar bestond bij de grootste kerncentrale van Europa". De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken bevestigde de berichten om 02.30 uur en twitterde dat het Russische leger "van alle kanten op de kerncentrale van Zaporizja aan het vuren was... er is al vuur uitgebroken". Hij riep op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren om brandweerlieden in staat te stellen de brand onder controle te krijgen. Korte tijd later meldde de Oekraïense Staatsnooddienst dat de straling in de centrale "binnen normale grenzen" was en dat de brandomstandigheden in de centrale "normaal" waren. Later meldden zij dat een derde eenheid in het station om 2.26 uur was afgekoppeld, waardoor nog slechts één van de zes eenheden van de centrale, nummer vier, in bedrijf was.

Wat is de status van de centrale?

Van de zes reactoreenheden is eenheid 1 stilgelegd voor onderhoud, hebben de eenheden 2 en 3 een gecontroleerde stillegging ondergaan, werkt eenheid 4 op 60% vermogen en worden de eenheden 5 en 6 "in reserve" gehouden in de laagvermogenmodus. Volgens de IAEA zijn de veiligheidssystemen van de zes reactoren niet aangetast en is er geen radioactief materiaal vrijgekomen. Energoatom heeft echter gemeld dat de situatie "zeer moeilijk" blijft en dat het daarom nog niet mogelijk is geweest de hele locatie te betreden om te beoordelen of alle veiligheidssystemen volledig functioneel zijn. De brand, die inmiddels is geblust, bevond zich in een opleidingscentrum (omcirkeld op de foto).

Is er stralingsgevaar?

De Oekraïense autoriteiten zeiden vrijdag om 11.00 uur dat de faciliteit was beveiligd en dat "de nucleaire veiligheid nu is gegarandeerd". Eerder zei de IAEA dat SNRIU het agentschap had verteld dat er "geen verandering was gemeld in de stralingsniveaus op de locatie van de kerncentrale in Zaporizjzja". De VS zeiden ook dat hun laatste informatie geen indicatie van verhoogde stralingsniveaus in de centrale liet zien. De Amerikaanse minister van energie, Jennifer Granholm, liet weten dat de reactoren "worden beschermd door robuuste insluitingsstructuren en dat de reactoren veilig worden gesloten".

Hoe zit het met Tsjernobyl?

Rusland heeft de stilgelegde kerncentrale van Tsjernobyl, 100 km ten noorden van Kiev, al veroverd. De centrale van Zaporizja is van een ander en veiliger type dan Tsjernobyl, waar in 1986 de ergste kernramp ter wereld plaatsvond. De IAEA zei vorige week dat Oekraïne het agentschap had meegedeeld dat "ongeïdentificeerde gewapende troepen" de controle hadden overgenomen van alle faciliteiten van de staatsonderneming van de kerncentrale van Tsjernobyl, die zich binnen de verboden zone bevindt. De faciliteiten omvatten de stilgelegde eenheden 1, 2 en 3, de vernietigde eenheid 4 en twee recent gebouwde opslagfaciliteiten voor verbruikte splijtstof. Volgens de SNRIU heeft een geautomatiseerd stralingscontrolesysteem in de uitsluitingszone gammastralingsdoses aangetoond die de controleniveaus in delen van de uitsluitingszone overschrijden. De regelgevende instantie zei dat haar analyse deze waarden toeschreef aan zware bewegingen van militaire machines in het gebied en de daaropvolgende verstoring van het radioactieve residu, of stof, op de grond.

Afgelopen donderdag heeft Oekraïne de IAEA verzocht een beroep te doen op de NAVO om het luchtruim boven zijn nucleaire installaties te sluiten en de acties te intensiveren om wat het noemde "daden van nucleair terrorisme" te voorkomen naar aanleiding van de inbeslagname van de kerncentrale van Tsjernobyl en de verboden zone. De zes kerncentrales in Zaporizja zijn VVER-320 eenheden. Deze "water-water energiereactoren" (WWER), of VVER-eenheden, zijn een reeks drukwaterreactorontwerpen die oorspronkelijk in de Sovjet-Unie, en nu in Rusland, zijn ontwikkeld door OKB Gidropress. VVER's zijn oorspronkelijk ontwikkeld vóór de jaren 1970, en zijn voortdurend bijgewerkt. Als gevolg daarvan wordt de naam VVER geassocieerd met een grote verscheidenheid aan reactorontwerpen, variërend van reactoren van generatie I tot moderne reactorontwerpen van generatie III+. VVER-centrales zijn voornamelijk geïnstalleerd in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie, maar ook in China, Tsjechië, Finland, Duitsland, Hongarije, Slowakije, Bulgarije, India, Iran en Oekraïne. In Finland, Hongarije, Wit-Rusland, Bangladesh, Egypte, Turkije, India, Iran en China bevinden zich eenheden in verschillende stadia van planning of bouw.

De kans op een explosie, een kernsmelting of het vrijkomen van radioactieve stoffen is klein, aldus Tony Irwin, universitair hoofddocent aan de Australian National University.  Irwin, die drie decennia lang kerncentrales in het VK heeft geëxploiteerd, zei dat de PWR-reactoren "een stuk veiliger" zijn dan de reactoren in Tsjernobyl, en nog niet beschadigd leken te zijn. De reactoren hebben grote betonnen omhulsels en ingebouwde brandbeveiligingssystemen, zei hij, eraan toevoegend: "Het is duidelijk geen goed idee als je massaal raketten op reactoren gaat afschieten," zei hij. "Het PWR-type (drukwaterreactor) is een veel veiliger soort reactor, omdat het een reactor met twee circuits is. Het water dat de reactor koel houdt, zit in een apart circuit met het tweede circuit, dat eigenlijk de turbine en de buitenkant van stroom voorziet." Irwin: "Deze reactoren hebben ook noodkoelsystemen. Naast de normale reactorkoeling hebben ze  ook een passief systeem met hogedrukinjectiesystemen en lagedrukinjectiesystemen."

Foto: NucNet

* Omwille van de consistentie heeft NucNet de naamgevings- en spellingsconventies gevolgd van de PRIS (Power Reactor Information System) database van de IAEA van commerciële kerncentrales, die de Russische spelling "Zaporozhye" gebruikt. De Oekraïense spelling is "Zaporizhzhia", die NucNet nu heeft overgenomen, in navolging van het gebruik daarvan in de IAEA-communicatie.

Gerelateerd nieuws

Finse Olkiluoto 3 aangesloten op het hoofdnet
14 maart 2022
De Finse kerncentrale Olkiluoto 3 is op 12 maart om 12.01 uur op het hoofdnet aangesloten. Het hoofdnet kan nu de door Olkiluoto 3 opgewekte elektriciteit naar de consumenten transporteren. Na een uitvoerige test zal de centrale in commerciële exploitatie worden genomen en voorzien in 15% van de ele
Update 17 van de IAEA: Director General statement over de situatie in Oekraïne
Bron: IAEA10 maart 2022
Oekraïne heeft de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) medegedeeld dat het vandaag alle communicatie met de kerncentrale van Chornobyl is kwijtgeraakt, daags nadat de door Rusland gecontroleerde centrale alle externe stroomvoorziening had verloren, aldus directeur-generaal Rafael Mari
ANVS update 10 maart situatie in Oekraïne
Bron: ANVS10 maart 2022
Vanwege de recente ontwikkelingen in Oekraïne, volgt de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) de situatie in het land en staat in contact met het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) en het RIVM.

Gerelateerd nieuws

De Finse kerncentrale Olkiluoto 3 is op 12 maart om 12.01 uur op het hoofdnet aangesloten. Het hoofdnet kan nu de door Olkiluoto 3 opgewekte elektriciteit naar de consumenten transporteren. Na een uitvoerige test zal de centrale in commerciële exploitatie worden genomen en voorzien in 15% van de ele
Oekraïne heeft de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) medegedeeld dat het vandaag alle communicatie met de kerncentrale van Chornobyl is kwijtgeraakt, daags nadat de door Rusland gecontroleerde centrale alle externe stroomvoorziening had verloren, aldus directeur-generaal Rafael Mari
Vanwege de recente ontwikkelingen in Oekraïne, volgt de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) de situatie in het land en staat in contact met het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) en het RIVM.
Nieuwsoverzicht